1
00:00:09,200 --> 00:00:11,400
Salaam maalekum. Ann Druyan laa tudd.

2
00:00:11,400 --> 00:00:13,400
Bi Carl Sagan, Steven Soter ak man...

3
00:00:13,400 --> 00:00:17,200
... bind filmu tele Cosmos
ci diggu ati 1970...

4
00:00:17,200 --> 00:00:18,900
...amna lu bari lu wuute.

5
00:00:18,900 --> 00:00:21,100
Bu njëkkoon, Etats Unis ak Union Sovietique...

6
00:00:21,100 --> 00:00:24,300
... tëye pax mi ci planet bi
ci seen jafe-jafey teye budul jeex...

7
00:00:24,300 --> 00:00:26,200
... ñu tuddee ko guerre froide.

8
00:00:26,200 --> 00:00:29,600
Riis ak xarañteg gëstukat yi
sunu siwilisasioŋ...

9
00:00:29,600 --> 00:00:32,300
...ñu ngi ko doon yàq
ci yéegal loxo yu daw.

10
00:00:32,300 --> 00:00:35,200
Ginaaw loolu mu jël genn-wàllu gëstukat yi ci àdduna bi...

11
00:00:35,200 --> 00:00:39,200
...ak dugg ci àdduna bi
ak 50.000 ngannaay nikaleyeer.

12
00:00:41,100 --> 00:00:43,400
Ginaaw loolu barina mbir yu xew.

13
00:00:43,400 --> 00:00:45,000
Guerre froide taarix la...

14
00:00:45,000 --> 00:00:48,000
...te science defna jéego yu am solo.

15
00:00:48,000 --> 00:00:51,800
Nu ngi jeexal gaal gi
xamme sistemu jant bi...

16
00:00:51,800 --> 00:00:55,800
...kart bi njëkk ci li ñuy gis
univers bi nu wër...

17
00:00:55,800 --> 00:00:59,800
...te nu defar kàrtu univers bi ci biir:
genome nit.

18
00:01:00,700 --> 00:01:04,600
Bi ñuy njëkka siiwal Cosmos
amul woon Web mondial...

19
00:01:04,600 --> 00:01:06,800
...àdduna bu wuute la woon.

20
00:01:06,800 --> 00:01:08,900
Carl Sagan...

21
00:01:08,900 --> 00:01:12,600
... ab gëstukat bu jël ay dóor yu bari
ndax danga ñeme wax...

22
00:01:12,600 --> 00:01:16,600
...loolu doonte ginaaw 20 ci xew-xew yi gëna am solo
at ci taarixu science...

23
00:01:17,400 --> 00:01:21,400
...Cosmos defay soxla coppite yu néew
te dëgg la bari na kàdduy Yàlla.

24
00:01:24,000 --> 00:01:28,000
Cosmos mooy taarix
ci liggéeyukaay gëstukat yi...

25
00:01:28,000 --> 00:01:32,000
...ak jéema joxe lu kawe ci ngëm...

26
00:01:32,100 --> 00:01:34,400
... ci feeñu bu mag bi:

27
00:01:34,400 --> 00:01:37,300
Sunu benn bopp ak univers bi.

28
00:01:37,300 --> 00:01:41,300
Leegi, féexal sa xol ci Cosmos,
saga bu gëna mag ci ni...

29
00:01:41,300 --> 00:01:45,300
...ci seetlu 40.000
sunuy maam...

30
00:01:46,000 --> 00:01:48,400
...ñu ñëw ngir gis
sunu coordonnées...

31
00:01:48,400 --> 00:01:51,300
...ci barab ak ci jamono.

32
00:01:51,300 --> 00:01:55,300
Ak naka, jaare ko ci awesomely
xam-xam bu am doole...

33
00:01:56,100 --> 00:02:00,100
...nu mëna tabaxaat
bale evolisioŋ kosmik...

34
00:02:00,700 --> 00:02:04,700
...ak fësal sunu wàll
ci jaar-jaaram bu mag bi.

35
00:03:15,870 --> 00:03:18,700
Sagan:
Cosmos bi mooy li am...

36
00:03:18,910 --> 00:03:22,040
...wala musa am wala dina musa am.

37
00:03:22,410 --> 00:03:25,870
Sunu xalaat ci
cosmos bi daf ñuy yëngal.

38
00:03:27,480 --> 00:03:31,180
Amna luy xoosu ci yaxu ndigg li,
ab jàpp ci baat bi...

39
00:03:31,390 --> 00:03:34,850
... ab yëg-yëg bu woyof,
melni ab fàttaliku bu sori...

40
00:03:35,060 --> 00:03:37,430
...di daanu ci fu kawe lool.

41
00:03:37,630 --> 00:03:41,760
Xam nanu ni ñu ngi jegesi
kumpa bi gëna mag.

42
00:03:46,470 --> 00:03:49,370
Dayo ak àppu cosmos bi...

43
00:03:49,570 --> 00:03:52,040
...dañu weesu li ñuy faral di def
xam-xam nit.

44
00:03:52,240 --> 00:03:56,830
Dafa réer ci diggante
immensité ak ba fàww...

45
00:03:57,050 --> 00:03:59,990
... sunu kër planetar bu ndaw la,
Suuf si.

46
00:04:00,180 --> 00:04:03,410
Mooy yoon wu njëkk,
Am nanu sañ-sañu jël dogal...

47
00:04:03,620 --> 00:04:06,210
... sunu ëlëgu planet
ak sunu bopp.

48
00:04:06,420 --> 00:04:08,250
Jamonoy fitna gu rëy la.

49
00:04:08,460 --> 00:04:12,700
Waaye sunu xeetu
ndaw, bëgga xam, jambaar.

50
00:04:12,900 --> 00:04:14,600
Dafay wane dige yu bari.

51
00:04:14,800 --> 00:04:16,930
Ci at yii weesu,
defar nanu...

52
00:04:17,130 --> 00:04:20,000
...li gëna yéeme
ak gis-gis yu kenn xamul woon...

53
00:04:20,200 --> 00:04:23,430
... ci wàllu kosmos
ak sunu palaas ci biir.

54
00:04:23,640 --> 00:04:26,430
Gën naa ni sunu ëlëg a ngi aju ci
ak doole ci...

55
00:04:26,640 --> 00:04:28,970
...nan lañu xamee bu baax
kosmos bii...

56
00:04:29,180 --> 00:04:32,310
... ci biir nuy féey
melni pënd bu ndaw...

57
00:04:32,520 --> 00:04:34,350
...ci asamaan ci suba si.

58
00:04:35,050 --> 00:04:37,450
(CHIRPS DE LA MOUITA)

59
00:04:39,520 --> 00:04:43,580
Danuy waaja tàmbali tukki
ci kosmos bi.

60
00:04:44,460 --> 00:04:47,450
Dina nu daje ak ay galaxi ak ay jant
ak planet yi...

61
00:04:47,660 --> 00:04:49,590
...dundu ak xel...

62
00:04:49,800 --> 00:04:53,560
...di am,
di jëm kanam ak di jeex.

63
00:04:54,040 --> 00:04:57,500
Àdduna yu melni glaas ak biddiiw yu melni diamand.

64
00:04:57,710 --> 00:04:59,700
Atom yu mag ni jant yi...

65
00:04:59,910 --> 00:05:02,900
...ak univers yu gëna ndaw atom yi.

66
00:05:03,280 --> 00:05:05,640
Waaye itam jaar-jaar la
ci sunu planet...

67
00:05:05,850 --> 00:05:08,450
...ak garab yi ak baayima yi
nga bokk ko ak nun.

68
00:05:08,650 --> 00:05:11,710
Te nettali la buy wax ci nun:

69
00:05:11,920 --> 00:05:15,320
naka lañu amee sunu jamono jii
xam cosmos bi...

70
00:05:15,530 --> 00:05:18,830
...ni cosmos bi di doxee
sunu jëm kanam ak sunu cosaan ak aada...

71
00:05:19,030 --> 00:05:20,630
...ak li sunu ëlëg mëna doon.

72
00:05:25,870 --> 00:05:29,210
Danu bëgga topp dëgg gi,
ak fépp fu mu mëna yóbbu.

73
00:05:29,410 --> 00:05:33,780
Waaye ngir xam dëgg gi, fàww ñu
xalaat ak sikki-sakka ñoom ñaar.

74
00:05:33,980 --> 00:05:36,250
Dunu ragala xalaat.

75
00:05:36,450 --> 00:05:40,890
Waaye dina ñu moytu wuutale
spekulaasioŋ ci dëgg.

76
00:05:41,080 --> 00:05:45,710
Cosmos bi fees na te kenn mënu la natt
de vérités elegante...

77
00:05:45,920 --> 00:05:48,220
...ci diggante yu rafet...

78
00:05:48,430 --> 00:05:51,420
...ci masin yu yéeme yi ci nature bi.

79
00:05:52,700 --> 00:05:57,260
surfaasu suuf si mooy
tefesu géeju kosmik.

80
00:05:57,470 --> 00:06:00,840
Ci tefes gi, jàng nanu
li gëna bari ci li ñu xam.

81
00:06:01,040 --> 00:06:03,600
Bu yàggul dara, nu wade
tuuti genn...

82
00:06:03,810 --> 00:06:08,080
...mënna am lu xóot ba ci tëstën,
ak ndox mi melni luy woo nit ñi.

83
00:06:08,510 --> 00:06:13,070
Amna cër ci sunu nekkin xam
Mooy fi nu bawoo.

84
00:06:13,280 --> 00:06:15,710
Danu bëgga dellusi.

85
00:06:16,090 --> 00:06:17,180
Te mën nanu ko.

86
00:06:17,390 --> 00:06:21,520
Ndax cosmos bi itam mingi ci sunu biir.
Danu defaree ay mbir yu melni biddiiw.

87
00:06:21,730 --> 00:06:26,130
Nun yoonu cosmos lanu
xam boppam.

88
00:06:26,460 --> 00:06:29,050
Tukkib ku nekk ci nun
mingi tàmbali fii.

89
00:06:29,470 --> 00:06:33,170
Danuy dem banneexu ci cosmos bi
ci gaalu xalaat...

90
00:06:33,370 --> 00:06:37,600
...ñu baña tënk ay yamaleg
ci gaawaay ak dayo...

91
00:06:37,810 --> 00:06:40,540
...music bi moo ko tëral
de harmonies cosmiques...

92
00:06:40,740 --> 00:06:43,140
...mën nanu yóbbu fépp
ci barab ak jamono.

93
00:06:44,080 --> 00:06:46,140
Dafa baax ni flocon de neige...

94
00:06:46,550 --> 00:06:50,110
...biologik melni jiwwu pissenlit...

95
00:06:50,320 --> 00:06:51,480
...dina nu yab...

96
00:06:51,690 --> 00:06:55,560
...ci àdduna gént
ak àdduna yu bari.

97
00:06:56,530 --> 00:06:57,560
Ñëwal ànd ak man.

98
00:07:08,670 --> 00:07:13,570
Cosmos bi mingi ci sunu kanam
ci anam wu gëna mag wi ñu xam.

99
00:07:18,980 --> 00:07:21,410
Danu sori ci tefesu suuf si...

100
00:07:21,620 --> 00:07:24,750
...ci barab yuñu xamul
ci géeju kosmik bi.

101
00:07:24,960 --> 00:07:28,450
Dafa tasaaroo ni géej
ci kaw vague yu jawwu ji...

102
00:07:28,660 --> 00:07:31,390
...ñu bari
tendrils yu leer.

103
00:07:31,600 --> 00:07:33,970
Yenn ci ñoom deñuy am téemeeri...

104
00:07:34,160 --> 00:07:37,360
...ci ay miliyaar ciy jant.

105
00:07:37,570 --> 00:07:40,240
ñooy galaxi yi...

106
00:07:40,440 --> 00:07:44,470
...di dem ba fàww
ci lëndëm gu rëy gi ci àdduna.

107
00:07:47,180 --> 00:07:49,170
Ci sunu gaalu xalaat...

108
00:07:49,380 --> 00:07:53,450
...nu ngi ci xaaju yoon wi
ci univers biñ xam.

109
00:08:02,790 --> 00:08:06,250
ci lii, li njëkk ci
sunuy tukki ci jawwu ji...

110
00:08:06,500 --> 00:08:11,100
...nu tàmbali di jàngat univers bi
science moo ko fësal.

111
00:08:18,010 --> 00:08:22,920
Sunu yoon dina ñu mujjee yóbbu
ci àdduna bu sori te wuute.

112
00:08:23,110 --> 00:08:26,100
Waaye ci xóotaayu jawwu ji,
Mënu nu gis...

113
00:08:26,320 --> 00:08:29,550
... mbooloo mu galaxi yi
sunu Voie lactée nekk ci biir...

114
00:08:29,750 --> 00:08:32,580
... jant bi wala suuf si.

115
00:08:48,970 --> 00:08:51,400
Nun noo ngi ci biir réew mi
ci galaxi yi...

116
00:08:51,610 --> 00:08:55,050
...8 milyaari at leer ci sa kër.

117
00:08:59,820 --> 00:09:04,450
Fépp fuñu mëna tukki,
motif nature yi ñoom ñaar ñooy benn...

118
00:09:04,660 --> 00:09:08,150
...ni ci formileer bi
ci galaxi spiral bii.

119
00:09:10,260 --> 00:09:13,090
Benn yooni physique
jëfandikoo fépp...

120
00:09:13,300 --> 00:09:15,430
...ci cosmos bi yépp.

121
00:09:20,670 --> 00:09:23,760
Waaye noo ngi tàmbali
xam yoon yooyu.

122
00:09:23,970 --> 00:09:28,070
Univers bi barina kumpa.

123
00:09:32,720 --> 00:09:35,280
Ci diggu
galaxi yu bari...

124
00:09:35,490 --> 00:09:39,290
... yenn saa mu am ku soxor,
galaxi elliptique...

125
00:09:39,490 --> 00:09:41,550
...ñu defaree ko ay bilioŋ ci jant yi...

126
00:09:41,760 --> 00:09:43,960
...di lekk dëkkandoo yi.

127
00:09:44,160 --> 00:09:46,390
Amaana bii cyclone biddiiw...

128
00:09:46,600 --> 00:09:49,730
... mooy li astronom yi ci kaw suuf
woo quasar.

129
00:10:05,680 --> 00:10:09,080
Sunu matuwaayi ordinatër
de distance nos falli...

130
00:10:09,290 --> 00:10:12,060
...fi ci biir galaxi yi.

131
00:10:12,260 --> 00:10:14,850
Danu soxla benn jumtukaay bu gëna mag:
at leer gi.

132
00:10:15,060 --> 00:10:17,620
Dafay natt ba fu sori
Leer dafay tukki ci at mi...

133
00:10:17,830 --> 00:10:20,730
... lu tollu ci 10 bilioŋ ci kilometre.

134
00:10:20,930 --> 00:10:25,490
Du natt waxtu,
waaye distance yu sori lool.

135
00:10:39,250 --> 00:10:40,980
Ci mbooloo mu Hercule...

136
00:10:41,180 --> 00:10:45,640
...galaxi yi benn-benn
lu tollu ci 300,000 at leer ci seen biir.

137
00:10:45,860 --> 00:10:49,590
Kon leer gi dafay jël lu tollu ci 300,000 at...

138
00:10:49,790 --> 00:10:52,990
...joge ci benn galaxi dem ci beneen.

139
00:10:56,300 --> 00:10:59,870
Melni biddéew yi ak palanet yi ak nit ñi...

140
00:11:00,070 --> 00:11:04,230
...galaxi yi dañuy judd, dundu ak dee.

141
00:11:04,740 --> 00:11:08,730
Ñoom ñépp mën nañu ci dundu
adolescence bu bari coow.

142
00:11:08,950 --> 00:11:13,080
Ci seen 100 milioŋ ciy at yu njëkk,
seen core mën na kalaate.

143
00:11:13,280 --> 00:11:16,210
Gis ci leeralu radio,
jet yu mag yu am doole...

144
00:11:16,420 --> 00:11:19,550
...sotti te echo
ci kosmos bi.

145
00:11:20,660 --> 00:11:25,100
Àdduna yi jege core bi wala ci wetu
deñuy lakk jet yi.

146
00:11:25,900 --> 00:11:29,860
May xalaat ñaata planet
ak ñaata siwilisasioŋ...

147
00:11:30,070 --> 00:11:31,940
...mën nañu yàqu.

148
00:11:40,010 --> 00:11:43,840
Ci biir mbooloo Pegasus,
amna galaxie bu am ring...

149
00:11:44,050 --> 00:11:47,220
...y mbalit mi des ci
mbëkkante ñaari galaksi.

150
00:11:47,420 --> 00:11:50,980
A splash ci pond kosmik bi.

151
00:11:51,450 --> 00:11:54,890
Galaxi yi mën nañu
kalaate ak mbëkkante...

152
00:11:55,090 --> 00:11:58,580
...ak seeni biddiiw
mën na kalaate itam.

153
00:11:59,430 --> 00:12:01,800
Ci biir supernova buy kalaate...

154
00:12:02,000 --> 00:12:06,130
...benn biddiiw moo ëpp
yeneen wàll yi ci galaxy bi.

155
00:12:08,870 --> 00:12:12,330
Noo ngi jegesi li
astronom yi ci kaw suuf dañuy woo...

156
00:12:12,540 --> 00:12:14,770
...Groupe Local bi.

157
00:12:16,550 --> 00:12:21,490
Ñatti milioŋ ciy at leer,
amna lu tollu ci 20 galaksi.

158
00:12:22,520 --> 00:12:26,150
Dafa néew lool te gëna fës
chaîne de îles...

159
00:12:26,360 --> 00:12:29,160
...ci géeju kosmik bu rëy bi.

160
00:12:30,190 --> 00:12:34,320
Leegi 2 milioŋ kese lañu
at yu leer ci sa kër.

161
00:12:35,400 --> 00:12:38,840
Ci kàrtu jawwu ji,
Galaxi bii ñu ngi ko tuddee M31...

162
00:12:39,040 --> 00:12:41,240
...Galaxi bu mag bi tuddu Andromeda.

163
00:12:41,440 --> 00:12:45,040
Tàmpet bu rëy la, bari ay biddiiw
ak gaz ak pënd.

164
00:12:45,240 --> 00:12:46,530
Bi nu koy romb...

165
00:12:46,740 --> 00:12:50,400
...nu ngi gis benn ci ay doomam yu ndaw
galaxi satelit yi.

166
00:12:54,250 --> 00:12:55,870
Ay mbooloo galaxi...

167
00:12:56,090 --> 00:12:58,650
...ak biddiiwi
galaxies benn-benn...

168
00:12:58,860 --> 00:13:01,590
...gravite moo leen tëye ñoom ñépp.

169
00:13:01,790 --> 00:13:03,520
M31 bi ko wër...

170
00:13:03,730 --> 00:13:07,460
...ñuy téemeeri globulaire
mbooloo biddiiw.

171
00:13:08,470 --> 00:13:10,670
Nu ngi jegesi benn ci ñoom.

172
00:13:11,070 --> 00:13:14,670
Cluster bu nekk dafay wër massif bi
diggu galaxi bi.

173
00:13:14,870 --> 00:13:19,060
Yenn ci ñoom mën nañu am ba
milioŋ ciy biddiiw yu wuute.

174
00:13:19,510 --> 00:13:23,080
Bépp mbooloo globulaire
melni mbooloo mu yamb...

175
00:13:23,280 --> 00:13:24,670
...dañu ko tënk ci dooley suuf...

176
00:13:24,880 --> 00:13:27,110
...bépp yamb, jant.

177
00:13:30,250 --> 00:13:32,740
Pegasus,
sunu tukki yóbbu nu...

178
00:13:32,960 --> 00:13:36,490
...200 milioŋ ciy at leer
ci grupu dëkk bi...

179
00:13:36,690 --> 00:13:40,950
... ñaar ñoo ko ëpp doole
galaxi yu mag yu am spiraal.

180
00:13:42,130 --> 00:13:45,960
Ginaaw M31 amna beneen
galaxi bu nuru lool.

181
00:13:46,170 --> 00:13:48,610
ay loxoom yu spiral di wëreelu ndànk...

182
00:13:48,810 --> 00:13:51,570
...benn yoon ci ñeenti miliyaar ciy at.

183
00:13:57,880 --> 00:14:00,670
Lii sunu Voie lactée la...

184
00:14:00,880 --> 00:14:03,750
...ñu koy gis ci biti.

185
00:14:10,030 --> 00:14:14,660
Lii mooy galaxi bi
ci xeetu nit ñi.

186
00:14:22,170 --> 00:14:27,100
ci biir ndox yu lëndëm yi
Carina-Cygnus spirale...

187
00:14:27,380 --> 00:14:30,650
...nun nit ñi dañu jëm kanam
ci xel...

188
00:14:30,850 --> 00:14:33,680
...ak yenn nattukaayi xam-xam.

189
00:14:33,680 --> 00:14:34,050
gox bii ci galaxi Voie lactée mooy
leegi ñu koy faral di woowe Arm Local...
...ak yenn nattukaayi xam-xam.

190
00:14:34,050 --> 00:14:37,010
gox bii ci galaxi Voie lactée mooy
leegi ñu koy faral di woowe Arm Local...

191
00:14:37,220 --> 00:14:40,950
...wala loxo Orion, waaye spiraal bi
nomenklaturu loxo bi desna lu jaxasoo.

192
00:14:42,230 --> 00:14:44,960
Concentré dans sa core brillant...

193
00:14:45,160 --> 00:14:47,890
...ak tasaaroo ci loxoom yu spiral yi...

194
00:14:48,100 --> 00:14:52,130
...400 milyaari jant lañu.

195
00:14:54,500 --> 00:14:56,990
Dafay jël leer 100000 at
ngir tukki...

196
00:14:57,210 --> 00:15:00,180
... ci benn catu galaxi bi
ci beneen bi.

197
00:15:02,210 --> 00:15:06,170
ci biir galaxi bi amna
biddiiw yi ak àdduna yi...

198
00:15:06,380 --> 00:15:10,710
...ak, mën nekk, lu rëy
bariwaayu mbindéef yiy dundu...

199
00:15:10,920 --> 00:15:15,850
...ak mbindéef yu am xel
ak siwilisasioŋ yiy dem ci jawwu ji.

200
00:15:23,770 --> 00:15:26,570
Tasaaroo ci biir biddiiw yi
de la Voie lactée...

201
00:15:26,770 --> 00:15:28,730
...ñuy dessitu supernova...

202
00:15:28,940 --> 00:15:33,210
...ku nekk ci ñoom dessitu
ab explosion stellaire bu rëy.

203
00:15:33,480 --> 00:15:35,510
Filament yii di gaz buy melax...

204
00:15:35,710 --> 00:15:39,730
...mooy diisaayu bitti bi ci biddiiw bi
bu yàggul dara yàq boppam.

205
00:15:39,950 --> 00:15:41,680
Gaz bi mingi génn...

206
00:15:41,890 --> 00:15:45,420
...delloosi mbir yu star
dellu ci jawwu ji.

207
00:15:49,630 --> 00:15:52,900
Ak ci xolam, amna ay dessitu
ci biddiiw bi njëkk...

208
00:15:53,100 --> 00:15:57,770
... ab stellar bu dëgër, bu gàtt
pulsar.

209
00:15:57,970 --> 00:16:01,270
faro naturel,
di bënn ak di yuuxu.

210
00:16:01,500 --> 00:16:04,990
Jant buy wëréelu ñaari yoon ci segond bu nekk.

211
00:16:10,850 --> 00:16:14,220
Pulsars yi deñuy tëye waxtu bu jaar yoon
ki njëkka gis...

212
00:16:14,420 --> 00:16:17,320
...dañu jàppoon ni màndarga la
xam-xam bu génn ci kaw suuf.

213
00:16:17,520 --> 00:16:19,880
Amaana balise navigation...

214
00:16:20,090 --> 00:16:23,020
...ngir gaal yu mag yiy tukki
ci at yu leer yi...

215
00:16:23,360 --> 00:16:25,390
...ak diggante biddiiw yi.

216
00:16:29,030 --> 00:16:32,620
Mën na am xel mu mel nii
ak gaal yu mel noonu...

217
00:16:32,840 --> 00:16:36,610
...waaye pulsar yi duñu
seen anamu siife.

218
00:16:46,780 --> 00:16:50,180
Lu moy loolu, dañu
fàttaliku yu tiis yi...

219
00:16:50,390 --> 00:16:52,150
...ni dara du yàgg ba fàww...

220
00:16:52,360 --> 00:16:55,060
...biddiiw yi itam dañuy dee.

221
00:16:57,690 --> 00:17:01,630
Danuy wéy di daanu,
daanu ay junniy at leer...

222
00:17:01,830 --> 00:17:04,350
...ci wàllu galaxi bi.

223
00:17:06,700 --> 00:17:08,330
Lii mooy Voie lactée...

224
00:17:08,540 --> 00:17:11,010
...sunu galaxy gis nañu catu.

225
00:17:11,210 --> 00:17:13,310
Milyaar yu bari ci four nucleaire...

226
00:17:13,510 --> 00:17:16,570
...soppi materi ci leeralu biddiiw.

227
00:17:21,480 --> 00:17:24,380
Yenn biddiiw yi dañu woyof
melni bubble saabu.

228
00:17:24,590 --> 00:17:28,960
Ñeneen ñi 100 bilioŋ yoon lañu
gëna dëgër plomb.

229
00:17:29,160 --> 00:17:32,690
Biddéew yi gëna tàng ñooy
ñu nara dee ndaw.

230
00:17:33,130 --> 00:17:36,400
Waaye red giants yi mag lañu gëna bari.

231
00:17:36,600 --> 00:17:40,700
Biddéew yu mel noonu duñu am
am ay planet yuñ dëkk.

232
00:17:43,570 --> 00:17:46,260
Waaye biddiiw yu ndaw yu nete,
ni jant bi...

233
00:17:46,480 --> 00:17:50,350
...ñu diggu at yi
te ñoo gëna bari.

234
00:17:51,050 --> 00:17:53,990
Biddéew yooyu mën nañu am
sistem planet yi.

235
00:17:54,180 --> 00:17:57,770
Ak ci planet yu mel noonu, ci njëkk
jamono ci sunu tukkib kosmik...

236
00:17:57,990 --> 00:18:00,480
...dañuy daje ak xeeti mbir yu bariwul:

237
00:18:00,690 --> 00:18:05,280
Glaas ak xeer, air ak ndox mu ndoxe.

238
00:18:10,230 --> 00:18:11,860
Jege biddiiw bu mboq bii...

239
00:18:12,100 --> 00:18:15,090
...àdduna bu ndaw la, tàng, bari niir...

240
00:18:15,310 --> 00:18:17,470
...ak kontinan yi ak géej yi.

241
00:18:17,670 --> 00:18:22,610
anam yii dañuy may lu gëna bari
xeetu mbir bu am solo buy génn:

242
00:18:23,010 --> 00:18:24,300
Dundu.

243
00:18:31,520 --> 00:18:33,380
Waaye lii du Suuf si.

244
00:18:33,590 --> 00:18:38,250
Mbindéef yu am xel dañu jëm kanam
ak liggéeyaat surfaasu planet bi...

245
00:18:38,460 --> 00:18:41,320
... ci ab ingenieur bu mag
liggéeyukaay.

246
00:18:41,530 --> 00:18:44,760
Ci galaxi Voie lactée,
mën na am àdduna yu bari...

247
00:18:44,970 --> 00:18:48,410
... ci lu am
màgg ba yewwu.

248
00:18:55,680 --> 00:18:59,020
May xalaat, ndax dañu
wuute ak nun?

249
00:18:59,220 --> 00:19:00,650
Lu ñu nuru?

250
00:19:00,850 --> 00:19:04,940
Luy seen politik, seen xarala,
music, diine?

251
00:19:05,460 --> 00:19:09,950
Wala dañu am seeni cosaan ak aada
Mënu nu tàmbali xalaat?

252
00:19:10,160 --> 00:19:14,400
Ndax ñoom itam dañuy lore ci seen bopp?

253
00:19:21,300 --> 00:19:24,830
ci biir niir yu bari yiy melax
gaz interstellaire...

254
00:19:25,040 --> 00:19:28,030
...ñu tuddee ko Nebuleuse Orion...

255
00:19:28,280 --> 00:19:31,410
... 1500 at leer kese lañu sori ci Suuf si.

256
00:19:36,820 --> 00:19:40,230
Ñatti biddiiw yu leer yooyu
nit ñi dañu leen di gis...

257
00:19:40,420 --> 00:19:45,220
...ni sentiir bi ci xam-xam
konstelaasioŋ bu Orion rëbbkat bi.

258
00:19:51,630 --> 00:19:54,790
Nebula bi mingi feeñ ci Suuf si
melni paccu leer...

259
00:19:55,000 --> 00:19:59,230
...biddiiw bi ci digg bi ci sabre Orion.

260
00:20:07,220 --> 00:20:09,690
Waaye du biddéew.

261
00:20:09,890 --> 00:20:12,830
Loolu beneen mbir la.

262
00:20:13,020 --> 00:20:17,780
Niir buy muur
benn ci barabi kumpa yi ci nature bi.

263
00:20:26,840 --> 00:20:31,780
Lii pepiñeer bu mag la,
barab bu biddiiw yi di juddoo.

264
00:20:32,010 --> 00:20:34,780
Graviteer bi moo koy kondense
ci gaz ak pënd...

265
00:20:34,980 --> 00:20:39,820
...ba seen tàngoor nekk
kawe lool ba tàmbali melax.

266
00:20:40,350 --> 00:20:43,080
Niir yu mel noonu
juddug biddiiw yi...

267
00:20:43,290 --> 00:20:46,120
...niko ñeneen ñi seede
ba ci seen dee.

268
00:20:52,230 --> 00:20:56,470
Ginaaw bi biddiiw yi dajaloo ci lu nëbbu
biir niir yi diggante biddiiw yi...

269
00:20:56,670 --> 00:20:58,160
...lu leen di dal?

270
00:20:58,370 --> 00:21:01,900
Pléiades yi dañuy nuru mbooloo mu dëgërul
de jeunes étoiles...

271
00:21:02,110 --> 00:21:04,170
...50 milioŋ ciy at kese la am.

272
00:21:04,370 --> 00:21:09,310
Yii biddéew yuy sooga judd
ñu bàyyi ko mu dem ci galaxi bi.

273
00:21:09,550 --> 00:21:12,750
Ba leegi ay wisps wër nañu ko
de nebulosidade...

274
00:21:12,950 --> 00:21:16,480
...gaz bi ak pënd mi
ci lañu juddoo.

275
00:21:50,890 --> 00:21:54,260
Amna ay niir
loolu dafay wéer ni encre...

276
00:21:54,460 --> 00:21:56,090
...diggante biddiiw yi.

277
00:21:56,290 --> 00:21:59,090
Ñu ngi leen di defaree pëndu xeer bu woyof...

278
00:21:59,300 --> 00:22:01,700
...materiel organik ak glaas.

279
00:22:03,400 --> 00:22:07,400
Ci biir, ay biddiiw tàmbali tàkk.

280
00:22:07,600 --> 00:22:09,500
Àdduna yu jege yu glaas yi dañuy evapore...

281
00:22:09,710 --> 00:22:12,300
...ak forme geen yu gudd, nuru komet...

282
00:22:12,510 --> 00:22:15,450
... ngelaw yu am doole yi di leen yóbbu ci ginaaw.

283
00:22:20,380 --> 00:22:23,640
Niir yu ñuul, at yu leer ci...

284
00:22:23,850 --> 00:22:25,820
...di dem diggante biddiiw yi.

285
00:22:26,020 --> 00:22:28,950
Dañu fees dell ak
molecule organik.

286
00:22:29,160 --> 00:22:32,030
Blok yiy tabax dundu
am nañu fépp.

287
00:22:32,230 --> 00:22:34,200
Yomb nañu defar.

288
00:22:34,400 --> 00:22:39,340
Ñaata àdduna ñoo am jafe-jafe yu mel nii
molecules dajaloo seen bopp...

289
00:22:39,600 --> 00:22:43,260
...ci motif yi nu bëgga
woo dundu?

290
00:22:48,610 --> 00:22:53,480
Biddéew yu bari bokk nañu ci sistem yi
de ñaar wala ñatt wala jant yu bari...

291
00:22:53,680 --> 00:22:55,670
...gravite moo leen boole.

292
00:22:55,890 --> 00:22:59,120
Sistem bu nekk dafa wuute
ci dëkkandoo yi...

293
00:22:59,320 --> 00:23:00,880
...ci at yu leer yi.

294
00:23:03,190 --> 00:23:06,990
Noo ngi jegesi benn,
ordinaire, jaune star nain...

295
00:23:07,200 --> 00:23:09,900
...ñu wër ko ak sistem
ci juróom ñeenti planet...

296
00:23:10,100 --> 00:23:14,560
...fukki-fukki weer, ay junni-junni
asteroid ak ay miliyaar ciy komet:

297
00:23:14,800 --> 00:23:16,820
Njabootu jant bi.

298
00:23:18,570 --> 00:23:22,840
ñeenti waxtu leer kese lañu sori ci Suuf si
mooy planet Neptune...

299
00:23:23,050 --> 00:23:25,810
...ak satelit bu mag bi tuddu Triton.

300
00:23:29,550 --> 00:23:32,410
Ba ci bitti dëkk yi
sunu sistem solaire...

301
00:23:32,620 --> 00:23:36,710
...nun nit ñi daanaka tàmbaliwul
sunuy gëstu.

302
00:23:39,160 --> 00:23:40,560
Defna lu tollu ci téemeeri at...

303
00:23:40,760 --> 00:23:44,630
...nu xamul sax
nekkinu planet Pluton.

304
00:23:44,830 --> 00:23:47,170
Weer wi, Charon, des
kenn gisu ko ba 1978.

305
00:23:47,170 --> 00:23:49,770
Biñu gisee mbir yi ci sentiiru Kuiper
ci 1992, ñu gis Pluton...
Weer wi, Charon, des
kenn gisu ko ba 1978.

306
00:23:49,770 --> 00:23:51,840
Biñu gisee mbir yi ci sentiiru Kuiper
ci 1992, ñu gis Pluton...

307
00:23:52,040 --> 00:23:54,740
...ni ndawu mbootaay bi gëna mag ci
limu komet yi.

308
00:23:54,740 --> 00:23:54,900
Bague yu Uranus
ñu njëkka gis ko ci 1977.
...ni ndawu mbootaay bi gëna mag ci
limu komet yi.

309
00:23:54,900 --> 00:23:55,110
Bague yu Uranus
ñu njëkka gis ko ci 1977.

310
00:23:55,110 --> 00:23:58,130
Astronom yu bari amatu ñu
jàppee ko ni planet.
Bague yu Uranus
ñu njëkka gis ko ci 1977.

311
00:23:58,130 --> 00:23:59,200
Bague yu Uranus
ñu njëkka gis ko ci 1977.

312
00:23:59,420 --> 00:24:03,290
Amna àdduna yu bees yuñ wara xar
ba ci lii jege kër ga.

313
00:24:06,720 --> 00:24:10,050
Saturne àdduna gaz bu rëy la.

314
00:24:10,260 --> 00:24:12,230
Sudee amna surface bu dëgër...

315
00:24:12,430 --> 00:24:16,230
...warna nekk fu sori ci suuf
niir yi ñuy gis.

316
00:24:17,870 --> 00:24:19,810
Bague yu mag yu Saturne...

317
00:24:20,000 --> 00:24:23,260
...ñu defaree ay trillion
de boule de neige orbitant.

318
00:24:29,150 --> 00:24:33,180
Leegi 80 simili leer rek lanu
ci kër ga.

319
00:24:33,380 --> 00:24:36,870
1/2 milyaar ci kilometre.

320
00:24:50,700 --> 00:24:54,560
Planet bi gëna mag ci sunu
sistemu jant bi mooy Jupiter.

321
00:24:54,770 --> 00:24:59,100
Ci wàll wi lëndëm, boulong yu mag
bëréet yi leeralal niir yi...

322
00:24:59,310 --> 00:25:04,150
...ni ko njëkka fësalee ci
gaal gi tuddu Voyager ci 1979.

323
00:25:16,360 --> 00:25:18,200
Ci biir orbit bu Jupiter...

324
00:25:18,390 --> 00:25:21,980
...ñu bari ñu tass
ak àdduna bu yàqu:

325
00:25:22,200 --> 00:25:23,800
Asteroid yi.

326
00:25:24,000 --> 00:25:26,090
Yii récif ak shoal...

327
00:25:26,300 --> 00:25:29,460
...màrkeel peggu
réewu planet yu mag yi.

328
00:25:29,670 --> 00:25:34,070
Leegi noo ngi dugg ci lëndëm gu xóotul gi
ci sistemu jant bi.

329
00:25:35,810 --> 00:25:40,140
fii amna àdduna yu sew
atmosphere ak kaw suuf yu dëgër:

330
00:25:40,350 --> 00:25:41,690
Planet yu niro ak suuf...

331
00:25:41,880 --> 00:25:45,910
...ak paysage yuy jooy
ngir saytu bu baax.

332
00:25:46,120 --> 00:25:49,110
Àdduna bi mooy Mars.

333
00:25:51,590 --> 00:25:55,080
Ci atum 1976, ginaaw tukkib at...

334
00:25:55,300 --> 00:25:57,790
...ñaari robot yuy wër àdduna...

335
00:25:58,000 --> 00:26:00,590
...dafa wàcci ci tefes gi.

336
00:26:02,470 --> 00:26:06,060
Ci kaw Mars, amna volcan
lu yaatu melni Arizona...

337
00:26:06,280 --> 00:26:09,040
...ak daanaka ñetti yoon
kawewaayu Tundu Everest.

338
00:26:09,250 --> 00:26:12,380
Nu tuddee ko Mont Olympus.

339
00:26:17,090 --> 00:26:20,030
Àdduna bu yéeme la.

340
00:26:21,690 --> 00:26:24,310
Mars planet bu yàgg la
dex vale...

341
00:26:24,530 --> 00:26:29,470
...ak taw yu am doole
ak ngelaw lu yegg genn-wàllu gaawaayu son bi.

342
00:26:36,670 --> 00:26:41,500
Amna benn xar-xar bu rëy ci kawam
5000 kilomet ci guddaay.

343
00:26:41,710 --> 00:26:45,160
Ñu ngi ko tuddee Vallis Marinaris.

344
00:26:45,380 --> 00:26:47,710
Vallé de
gaal gi tuddu Mariner...

345
00:26:47,920 --> 00:26:52,290
...ñu ñëwoon ngir banneexu ci Mars
ci àdduna bu jege.

346
00:27:10,340 --> 00:27:13,610
Ci lii, sunu tukki kosmik bu njëkk...

347
00:27:13,810 --> 00:27:16,650
...nu ngi tàmbali
xam Mars...

348
00:27:16,850 --> 00:27:20,310
...ak yeneen planet yépp
ak biddiiw yi ak galaksi yi.

349
00:27:20,520 --> 00:27:24,790
Ci tukki yiy ñëw,
Dina nu leen gëna jàngat.

350
00:27:32,330 --> 00:27:36,000
Waaye leegi danuy tukki tuuti
simili yu leer yi des...

351
00:27:36,200 --> 00:27:40,940
...ci àdduna bu baxa ak niir,
Ñatteel ba ci jant bi.

352
00:27:41,340 --> 00:27:43,400
Jeexal sunu tukki bu gudd bi...

353
00:27:43,610 --> 00:27:46,010
...mooy àdduna bi nu tàmbalee.

354
00:27:46,340 --> 00:27:48,170
Sunu tukki yi dañu nuy may...

355
00:27:48,380 --> 00:27:50,650
...ngir gis suuf si ci anam wu bees...

356
00:27:50,850 --> 00:27:53,910
... melni dañu joge feneen.

357
00:27:56,350 --> 00:27:58,980
Amna téemeeri milyaar
galaxies...

358
00:27:59,190 --> 00:28:02,190
...ak ay miliyaar ciy bilioŋ ciy biddiiw.

359
00:28:02,390 --> 00:28:06,980
Lu tax planet bu woyof bii wara
muy benn ci àdduna bi am doomi aadama?

360
00:28:07,200 --> 00:28:11,800
Ci man, loolu moo gëna am solo
ni cosmos bi fees dell...

361
00:28:12,000 --> 00:28:14,120
...ak dundu ak xel.

362
00:28:14,340 --> 00:28:17,000
Waaye ba leegi, lépp luy dundu...

363
00:28:17,210 --> 00:28:18,800
...bépp mbindéef bu am xel...

364
00:28:19,010 --> 00:28:21,710
...bépp siwilisasioŋ
xam nanu lepp ci...

365
00:28:21,910 --> 00:28:24,600
... dëkk foofu, ci kaw Suuf si.

366
00:28:31,850 --> 00:28:33,480
Ci suufu niir yii...

367
00:28:33,690 --> 00:28:37,320
...drama nit ñi
ubbeeku nañu ko.

368
00:28:39,960 --> 00:28:43,190
Nu mujjee ñibbisi.

369
00:28:52,910 --> 00:28:55,110
Dalal jàmm ci planet Suuf si.

370
00:28:55,440 --> 00:28:58,270
Barab bu am asamaan bu baxa bu am azot...

371
00:28:58,480 --> 00:29:00,380
...géej ndox mu ndoxe...

372
00:29:00,580 --> 00:29:01,910
...àll yu sedd yi...

373
00:29:02,120 --> 00:29:03,520
...ñax yu nooy.

374
00:29:03,720 --> 00:29:07,350
Àdduna bu bari dundu.

375
00:29:07,890 --> 00:29:11,410
Ci wàllu kosmik,
ci jamono jii, amul fenn.

376
00:29:11,630 --> 00:29:14,260
Benn àdduna bi
Xam nanu ko bu baax...

377
00:29:14,460 --> 00:29:18,450
...ni lu jëm ci cosmos bi
nekk na dundu te xam.

378
00:29:18,700 --> 00:29:21,530
Àdduna yu mel noonu war nañu bari
tasaaroo ci jawwu ji...

379
00:29:21,740 --> 00:29:24,180
...waaye sunu seet ci ñoom
mingi tàmbali fii...

380
00:29:24,370 --> 00:29:27,770
...ak xam-xam biñ dajale ci
góor ñi ak jigéen ñi ci sunu xeet...

381
00:29:27,980 --> 00:29:29,780
...am ci njëg yu rëy...

382
00:29:29,980 --> 00:29:32,110
...lu ëpp benn milioŋ ciy at.

383
00:30:15,260 --> 00:30:18,160
Amoon na benn jamono bu
sunu planet dafa melni lu rëy.

384
00:30:18,360 --> 00:30:20,850
Bimu nekkee benn àdduna
Mën nanu banneexu.

385
00:30:21,060 --> 00:30:25,290
Dañu njëkka xam dayoom dëgg
ci anam wu yomb te xarañ...

386
00:30:25,500 --> 00:30:29,760
...ci benn waay bu dëkkoon ci Egypt,
ci 3eelu xarnu lu jiitu JC.

387
00:30:35,710 --> 00:30:39,970
Tower boobu mën na nekkoon
tour buy jokkoo.

388
00:30:40,180 --> 00:30:43,940
Ndaw ci reso buy daw
Cote d'Afrique du nord...

389
00:30:44,150 --> 00:30:48,550
... ci lañu daan jëfandikoo ay siñaal
ngir joxe mesaasu réew.

390
00:30:48,760 --> 00:30:53,170
Mën na am ñu ko jëfandikoo
ni faro...

391
00:30:53,360 --> 00:30:56,620
...balise de navigation
ngir gaal yiy daw...

392
00:30:56,830 --> 00:30:59,160
...ci biti ci géeju Mediteraane.

393
00:30:59,370 --> 00:31:01,900
Lu tollu ci 50 kilomet ci sowwu...

394
00:31:02,100 --> 00:31:06,760
...ci li musoon nekk benn ci li gëna mag
dëkk yu mag yi ci àdduna, Alexandri.

395
00:31:07,710 --> 00:31:09,730
Ci Alexandri, ci jamono jooju...

396
00:31:09,950 --> 00:31:12,980
...amoon na fa ku tuddu
Eratosten.

397
00:31:13,180 --> 00:31:17,670
Benn concurrent daf ko woowe "beta,"
ñaareelu arafu alfabe grek...

398
00:31:17,890 --> 00:31:22,590
...ndax, dafa wax, "Eratosten
moo nekkoon ñaareel bi gëna baax ci lépp."

399
00:31:22,790 --> 00:31:27,520
Waaye dafa leer, ci wàll yu bari,
Eratosten mooy "alfa."

400
00:31:27,730 --> 00:31:31,390
Astronom la woon, taarixkat,
geographe...

401
00:31:31,630 --> 00:31:35,500
...filosof, taalifkat, jàngat teyaatar
ak math.

402
00:31:35,700 --> 00:31:40,100
Moo nekkoon njiitu bibliotek
ci Biblioteek bu Mag bu Alexandrie.

403
00:31:40,310 --> 00:31:45,250
Ak benn bis may jàng
téere papirus ci bibliotek bi...

404
00:31:45,450 --> 00:31:49,390
...mu daje ak benn nettali bu yéeme.

405
00:31:56,630 --> 00:31:58,460
Fu sori ci bëj saalum, mu jàng...

406
00:31:58,660 --> 00:32:00,990
...ci frontière de Syene...

407
00:32:01,200 --> 00:32:04,690
...amna luñu mëna gis
bis bi gëna gudd ci at mi.

408
00:32:09,670 --> 00:32:11,190
Bisu 21 juin...

409
00:32:11,410 --> 00:32:14,470
...lëndëm kolonu jaamukaay,
wala benn yatt bu taxaw...

410
00:32:14,680 --> 00:32:17,280
...dina gëna gàtt
bi midi jegee.

411
00:32:23,220 --> 00:32:24,850
Bi waxtu yi demee ba ci xaaju bëccëg...

412
00:32:25,050 --> 00:32:29,280
...rayon jant bi dafay wàcci
ci wetu bënn bu xóot bi...

413
00:32:29,490 --> 00:32:31,980
...ci yeneen fan yi
dina des ci lëndëm.

414
00:32:38,930 --> 00:32:41,560
Ak ginaaw ga, ci midi...

415
00:32:41,770 --> 00:32:44,170
...kolon yi duñu sànni lëndëm.

416
00:32:44,370 --> 00:32:48,900
Jant baa ngi leer nàññ ci suuf
dugg ci ndoxu bënn bi.

417
00:32:55,050 --> 00:32:56,480
Ci saa boobu...

418
00:32:56,690 --> 00:32:59,220
...jant baa ngi woon ci kaw.

419
00:33:04,430 --> 00:33:08,770
Seetlu la woon bu keneen
mën nañu ko baña bàyyi xel.

420
00:33:08,960 --> 00:33:12,830
Baton, lëndëm,
reflexions dans les puits...

421
00:33:13,040 --> 00:33:14,770
...posisioŋu jant bi...

422
00:33:14,970 --> 00:33:16,990
... mbir yu yomb, yu bës bu nekk.

423
00:33:17,210 --> 00:33:20,270
Lan moo mëna am solo
mën nañu ko doon?

424
00:33:20,640 --> 00:33:23,330
Waaye Eratosthenes boroom xam-xam la woon...

425
00:33:23,550 --> 00:33:27,010
...ak xalaatam ci yii
mbiri kër soppi nañu àdduna bi...

426
00:33:27,220 --> 00:33:29,490
...ci anam wumu mëna doon, defar àdduna bi.

427
00:33:29,690 --> 00:33:33,820
Ndax Eratosten amoon na
am xel ngir jàngat...

428
00:33:34,020 --> 00:33:38,480
...ngir laaj ndax
dellu fi, ci wetu Alexandri...

429
00:33:38,690 --> 00:33:43,630
...bant buy sànni lëndëm
ci midi ci 21 juin st.

430
00:33:44,000 --> 00:33:46,800
Te mu dem ba, bant yi def.

431
00:33:49,070 --> 00:33:51,500
Nit ku am sikki-sakka
mën na wax...

432
00:33:51,710 --> 00:33:54,370
...ni rapoor bi joge Syene
njuumte la woon.

433
00:33:54,580 --> 00:33:57,380
Waaye absolu
seetlu bu jub.

434
00:33:57,580 --> 00:34:00,750
Lu tax ku nekk di fen
ci lu amul benn njariñ lu mel nii?

435
00:34:00,950 --> 00:34:03,680
Eratosten laaj boppam
naka lay mënee...

436
00:34:03,890 --> 00:34:05,920
... ci saasi...

437
00:34:06,120 --> 00:34:08,780
...benn boor ci Syene
du sànni benn lëndëm...

438
00:34:08,990 --> 00:34:12,550
...ak benn bant ci Alexandri,
800 kilometre ci nord...

439
00:34:12,760 --> 00:34:15,320
...dina sànni lëndëm gu leer lool.

440
00:34:18,400 --> 00:34:21,660
Lii dafay wane kàrtu Egypt bu yàgg.

441
00:34:22,500 --> 00:34:25,870
Dugal naa ñaari bant, wala obelisk.

442
00:34:26,070 --> 00:34:30,530
Benn ci kaw ci Alexandri
ak beneen ci Syene.

443
00:34:30,750 --> 00:34:34,590
Leegi, sudee ci benn waxtu
yatt bu nekk dafay sànni...

444
00:34:34,780 --> 00:34:37,180
...amul lëndëm, amul lëndëm...

445
00:34:37,550 --> 00:34:41,810
... loolu yomb naa xam,
lépp bëgg suuf si dafa dalal.

446
00:34:42,020 --> 00:34:45,220
Sudee lëndëm gi ci Syene mooy
ci benn guddaay...

447
00:34:45,430 --> 00:34:47,870
...ak lëndëm gi ci Alexandri mooy
benn guddaay...

448
00:34:48,060 --> 00:34:50,620
... loolu itam amna solo
ci kaw Suuf su dalal.

449
00:34:51,100 --> 00:34:54,340
Waaye naka lay mënee am,
Eratosten laaj...

450
00:34:54,540 --> 00:34:59,040
... ci saasi
amul woon benn lëndëm ci Syene...

451
00:34:59,370 --> 00:35:04,030
...ak lëndëm gu am solo
ci Alexandri?

452
00:35:05,380 --> 00:35:09,940
Benn tontu bi mooy
surfaasu suuf si dafa xawa sëgg.

453
00:35:10,190 --> 00:35:11,520
Du loolu rek...

454
00:35:11,720 --> 00:35:15,520
...waaye lu courbure bi di gëna rëy,
lu wuute gi di gëna rëy...

455
00:35:15,720 --> 00:35:19,420
...ci guddaayi lëndëm yi.
Jant bi dafa sori lool...

456
00:35:19,630 --> 00:35:22,070
...ni rayon yi dañu paralel
suñu yeggee ci Suuf si.

457
00:35:22,260 --> 00:35:26,530
Dafay nekk ci wàll yu wuute ci jant bi
Dina sànni lëndëm ci guddaay bu wuute.

458
00:35:26,740 --> 00:35:30,180
Ngir wuute giñ gis
ci guddaayi lëndëm...

459
00:35:30,370 --> 00:35:32,800
...diggante
Alexandrie et Syene...

460
00:35:33,010 --> 00:35:36,920
...waroon na nekk lu tollu ci juróom ñaari degre
ci kaw suuf si.

461
00:35:37,110 --> 00:35:41,010
Loolu mooy, soo xalaatee
yii yatt yuy tàllal...

462
00:35:41,220 --> 00:35:43,660
...ba ci suuf
ci diggu suuf si...

463
00:35:43,920 --> 00:35:47,020
...ñu daje foofu
ci wàll wu am juróom ñaari degre.

464
00:35:47,220 --> 00:35:50,380
We, juróom ñaari degre mooy
lu melni 50th...

465
00:35:50,590 --> 00:35:54,150
... ci wërngël gi yépp
ci suuf si, 360 degre.

466
00:35:54,360 --> 00:35:58,890
Eratosten xamoon na fu sori
diggante Alegsàndiri ak Siyen.

467
00:35:59,100 --> 00:36:01,060
Xamoon na ni 800 kilomet la.

468
00:36:01,270 --> 00:36:05,860
Lu tax? Ndax dafa yobbu góor
ngir yegg ci distance bi yépp...

469
00:36:06,070 --> 00:36:09,530
...ngir mu mëna jouer
xayma bi may wax.

470
00:36:09,750 --> 00:36:14,480
Leegi, 800 kilomet 50
40.000 kilomet la.

471
00:36:14,680 --> 00:36:16,770
Loolu mooy wërngël gi
ci Suuf si.

472
00:36:16,990 --> 00:36:20,190
Noonu lañu wara dem
benn yoon wër suuf si.

473
00:36:20,660 --> 00:36:22,130
Loolu mooy tontu bu dëggu bi.

474
00:36:22,320 --> 00:36:24,650
Jumtukaay yi Eratosthenes jëfandikoon ñooy...

475
00:36:24,860 --> 00:36:28,720
...baton, bët, tànk ak yuur.

476
00:36:29,260 --> 00:36:32,290
Boole ci bëgg jàngat.

477
00:36:33,000 --> 00:36:36,730
Ak jumtukaay yooyu, mu jël dogal bu jaar yoon
wërgalu suuf si...

478
00:36:36,940 --> 00:36:41,400
...ci njubte bu rëy ak njuumte
ci pursaa yu néew.

479
00:36:42,510 --> 00:36:47,440
Loolu xalaat bu baax la
defna 2200 at ci ginaaw.

480
00:36:57,790 --> 00:37:01,520
Bu njëkkoon, ni leegi, Mediteraane la woon
fees dell ak gaal.

481
00:37:01,730 --> 00:37:05,820
Baaykat yi, gaal yiy napp,
flotille gaal.

482
00:37:06,030 --> 00:37:10,400
Waaye amoon na itam
tukki yu am fit ci luñu xamul.

483
00:37:11,810 --> 00:37:16,440
400 at balaa Eratosten,
Afrique dañu ko wër...

484
00:37:16,650 --> 00:37:19,590
...ci benn gaal bu waa Fenisi
ci liggéey bi...

485
00:37:19,780 --> 00:37:21,840
...ci faraoh Neko, waa Egypt.

486
00:37:22,050 --> 00:37:23,240
ñu tegaat...

487
00:37:23,450 --> 00:37:27,980
... amaana ci gaal yu néew doole
ak ubbi ni yii...

488
00:37:28,190 --> 00:37:31,380
... génn ci Géeju Xorom,
ci wetu penkug Afrique...

489
00:37:31,590 --> 00:37:34,850
...ci kaw ci géeju Atlantik ba noppi
dellu ci Mediteraane.

490
00:37:35,260 --> 00:37:37,950
Tukki bu mag boobu defna ñetti at...

491
00:37:38,170 --> 00:37:40,300
...lu tollu ci
Dafay jël Voyager...

492
00:37:40,500 --> 00:37:43,490
...tukki ci Suuf si dem ci Saturne.

493
00:37:44,070 --> 00:37:46,700
Ginaaw Eratosten,
ñenn ñi mën nañu jéem...

494
00:37:46,910 --> 00:37:49,280
...ngir wër suuf si.

495
00:37:49,480 --> 00:37:52,380
Waaye ba jamonoy Magellan,
kenn mënu ko.

496
00:37:52,980 --> 00:37:55,970
Ay jaar-jaari aventure ak fit...

497
00:37:56,180 --> 00:37:58,310
...war nañu ko njëkka wax...

498
00:37:58,520 --> 00:38:02,850
...ni navigateurs ak navigateurs,
nit ñu am njariñ ci àdduna...

499
00:38:03,060 --> 00:38:05,930
...gamble seen bakkan
ci wàllu math...

500
00:38:06,130 --> 00:38:09,570
...ci gëstukat
ci Alexandri bu yàgg.

501
00:38:16,170 --> 00:38:19,830
Tay, Alexandri dafa wane ay tegtal yu néew
de sa gloire ancienne...

502
00:38:20,040 --> 00:38:23,370
... ci jamono yi Eratosten
dox ci yoon yu yaatu yi.

503
00:38:23,580 --> 00:38:28,250
Jamono di dox, ay vague conquérant
soppi palaas yi ak barabi jaamukaay yi...

504
00:38:28,450 --> 00:38:33,210
...ci chateau yi ak eglis yi,
ginaaw ga dem ci minaret yi ak jumaa yi.

505
00:38:34,560 --> 00:38:38,960
Dëkk boobu lañu tànn ngir mu nekk kapitaal bi
Alexandre le Grand...

506
00:38:39,160 --> 00:38:43,120
... ci benn ngoon ci sedd bi ci 331 lu jiitu JC

507
00:38:43,670 --> 00:38:47,000
Benn xarnu ci ginaaw, mu nekk
Dëkk bi gëna mag ci àdduna.

508
00:38:47,200 --> 00:38:50,930
Siwilisasioŋ bu nekk
bàyyi na màndargam.

509
00:38:56,880 --> 00:39:01,340
Waaye li des leegi ci
dëkk bu yéeme bi Alexander dundu ci gént?

510
00:39:02,820 --> 00:39:05,720
Alexandri ba leegi
marse buy yokku...

511
00:39:05,920 --> 00:39:09,180
...ba leegi yoon wi dafay jaxasoo
ngir askanu Penku bu jege.

512
00:39:15,660 --> 00:39:18,820
Waaye benn yoon, dafa leer
ak wóolu sa bopp...

513
00:39:19,030 --> 00:39:21,290
...xam bu baax dooleem.

514
00:39:27,880 --> 00:39:29,970
Ndax mën nga jëlaat jamono ju réer...

515
00:39:30,180 --> 00:39:34,550
... ci yenn luwa yu yàqu ak ay mbalit
ci mbindu loxo yu yàgg yi?

516
00:39:42,220 --> 00:39:45,750
Ci Alexandri, amoon na
bibliothèque bu mag...

517
00:39:45,960 --> 00:39:48,580
...ak lu ci méngoo
instititu gëstu.

518
00:39:48,800 --> 00:39:52,930
Ak ci ñoom la xel mu gëna baax di liggéey
ci àdduna bu yàgg.

519
00:39:56,570 --> 00:39:58,590
(KAN DAY KLUNK)

520
00:39:58,810 --> 00:40:01,210
(BUNT YUY YËKK)

521
00:40:13,520 --> 00:40:15,950
Ci bibliothèque bu mag bi...

522
00:40:16,160 --> 00:40:18,720
...li des rek mooy lii...

523
00:40:18,930 --> 00:40:21,630
...cave bu tooy te fatte.

524
00:40:22,560 --> 00:40:26,500
Mingi ci bibliotek bi,
Serapeum bi...

525
00:40:26,700 --> 00:40:28,660
...bu njëkkoon nekk barabu jaamukaay...

526
00:40:28,870 --> 00:40:31,660
...waaye ñu defaraat ko
xam-xam.

527
00:40:32,210 --> 00:40:35,910
Yii etagère yu néew...

528
00:40:36,310 --> 00:40:38,740
...amaana benn yoon ci biir néeg
dencukaay...

529
00:40:38,950 --> 00:40:41,650
... ñooy lenn lu des ci yaram.

530
00:40:42,020 --> 00:40:44,790
Waaye barab bii dafa yàgg...

531
00:40:45,090 --> 00:40:47,960
...yuur ak ndam...

532
00:40:48,160 --> 00:40:51,290
... ci dëkk bi gëna mag
ci kaw planet Suuf si.

533
00:40:59,300 --> 00:41:01,890
Suma mënoon dellu ci jamono...

534
00:41:02,100 --> 00:41:04,620
...lii mooy barab bima bëgga dem.

535
00:41:05,540 --> 00:41:10,030
Bibliothèque de Alexandrie
ci collu bi, defna 2000 at ci ginaaw.

536
00:41:14,120 --> 00:41:16,550
Fii, ci anam wu am solo...

537
00:41:16,750 --> 00:41:21,050
...dafa tàmbali tukkib xam-xam
moo nu yóbbu ci jawwu ji.

538
00:41:27,660 --> 00:41:32,590
Bépp xam-xam bu nekkoon ci àdduna bu njëkk ba
mu nekkoon ci biir miir yu marbre yooyu.

539
00:41:38,710 --> 00:41:42,170
Ci saal bu mag bi, mën na am
nekk na mural bu Alexandre...

540
00:41:42,380 --> 00:41:45,610
...ak crook ak flail
ak mbubbu boppu xew-xew...

541
00:41:45,810 --> 00:41:48,440
...ci pharaoh yu Egypt ba yàgg.

542
00:41:52,050 --> 00:41:55,540
Bibliothèque bi citadel la woon
de conscience humaine...

543
00:41:55,760 --> 00:41:59,860
...muy luy màndargaal sunu tukki
ba ci biddiiw yi.

544
00:42:03,200 --> 00:42:08,070
Mooy gëstu bi njëkk ci dëgg
institut ci taarixu àdduna.

545
00:42:08,340 --> 00:42:10,280
Ak lan lañu jàng?

546
00:42:10,570 --> 00:42:14,500
Jàngat nañu lépp.
Cosmos bi yépp.

547
00:42:14,710 --> 00:42:19,120
"Cosmos" baat grek la
ngir doxal àdduna bi.

548
00:42:19,310 --> 00:42:22,400
Ci anam wumu mëna doon, loolu mooy leneen ci jaxasoo.

549
00:42:22,650 --> 00:42:27,550
Dafay tekki lëkkaloo bu xóot ci seen biir
ci lépp.

550
00:42:27,990 --> 00:42:32,930
anam wu jafee xam te woyof
ni univers bi dafa boole.

551
00:42:34,360 --> 00:42:37,050
Genius dafa bariwoon fi.

552
00:42:37,270 --> 00:42:41,600
Lu weesu Eratosten,
amoon na astronom bii di Hipparque...

553
00:42:41,800 --> 00:42:43,560
...ki def kàrtu konstelaasioŋ bi...

554
00:42:43,770 --> 00:42:46,790
...ak taxawal leer gi
ci biddiiw yi.

555
00:42:47,480 --> 00:42:49,540
Ak Euclid...

556
00:42:49,740 --> 00:42:52,570
...ku xarañ
géométrie sistematisée...

557
00:42:52,780 --> 00:42:55,140
...ki wax buur bi,
ki doon xeex...

558
00:42:55,350 --> 00:42:57,970
...ak jafe-jafe yu metti
ci math...

559
00:42:58,190 --> 00:43:02,560
...ni amul yoonu buur
ci geometri.

560
00:43:03,090 --> 00:43:05,780
Amoon na fa Dionysius bu dëkk Trace.
waa ji joxe leeral...

561
00:43:05,990 --> 00:43:09,450
...wàllu kàddu yi:
Tur yi, jëf yi ak ñoom seen...

562
00:43:09,660 --> 00:43:13,600
...ku def ngir làkk, ci anam,
li Euclid def ci geometri.

563
00:43:13,800 --> 00:43:17,820
Amoon na Erofil,
physiologue bi xamme...

564
00:43:18,040 --> 00:43:21,570
...yuur gi moo gën xol bi
nekk toogukaayu xel.

565
00:43:22,240 --> 00:43:24,930
Amoon na Archimède,
genius mécanique bi gëna mag...

566
00:43:25,150 --> 00:43:27,350
...ba jamono ji
de Leonardo da Vinci.

567
00:43:27,550 --> 00:43:32,290
Amoon na fa Ptolémée, di boroom xam-xam ci wàllu asamaan.
moo dajale lu bari ci li tay...

568
00:43:32,490 --> 00:43:34,760
... xam-xam bu baaxul bi ci astrologie.

569
00:43:34,960 --> 00:43:37,290
Univers bimu am ci diggu suuf si...

570
00:43:37,490 --> 00:43:40,150
...mu yor nguur ci diiru 1500 at...

571
00:43:40,360 --> 00:43:43,790
...di wane xarañteg xel mi
amul benn gaaraati...

572
00:43:44,000 --> 00:43:46,100
...kontra def lu jaaduwul.

573
00:43:46,570 --> 00:43:50,570
Ak ci mag ñi,
Amoon na fa itam benn jigéen bu mag.

574
00:43:50,770 --> 00:43:52,960
Jigéen ji tuddoon Hipati.

575
00:43:53,170 --> 00:43:56,040
Mathematicien la woon
ak astronom...

576
00:43:56,240 --> 00:43:58,230
...leer gu mujj ci bibliotek bi...

577
00:43:58,450 --> 00:44:03,350
...ku martyrdom boole ak
Yaxxum barab bii...

578
00:44:03,550 --> 00:44:06,850
...juróom ñaari xarnu ginaaw
ñu sos ko.

579
00:44:25,240 --> 00:44:27,500
Xoolal bérab bii.

580
00:44:28,710 --> 00:44:31,610
Buuru Gereg yi ci Misra
ki donnu Alexandre...

581
00:44:31,810 --> 00:44:35,140
... xool jëm kanam ci science,
literature ak medsin...

582
00:44:35,350 --> 00:44:37,610
...ni ci alal
ci empire bi.

583
00:44:37,820 --> 00:44:42,280
Lu weesu xarnu yu bari, dañu doon yërmaande
jàppale gëstu ak burse.

584
00:44:42,490 --> 00:44:46,890
Leer guñ séddoo
njiiti réew yu néew, ca jamono jooju wala leegi.

585
00:44:49,730 --> 00:44:52,660
(FONTAIN DAY GURGUL)

586
00:44:56,370 --> 00:45:00,330
Ci biti saal bu mag bi ñu ngi nekkoon
10 labo gëstu yu mag.

587
00:45:00,540 --> 00:45:04,670
Amoon na ay fonten ak ay kolonaad,
jardin botanique...

588
00:45:04,880 --> 00:45:09,250
...ak sax zoo bu am baayima
ci Inde ak ci Afrique sub-saharienne.

589
00:45:09,450 --> 00:45:14,140
Amoon na ay néeg yu ñuy xar yaram
ak barabu seetlu astronomi.

590
00:45:16,160 --> 00:45:17,990
Waaye alal ji am ci bibliotek bi...

591
00:45:18,190 --> 00:45:21,450
...ñu jox ko yàlla Serapis...

592
00:45:21,660 --> 00:45:24,460
...ñu tabax ko ci dëkk Alexandre...

593
00:45:24,670 --> 00:45:26,500
...muy téere yiñ dajale.

594
00:45:26,700 --> 00:45:28,890
Ñi amal bibliotek bi dañu peñe...

595
00:45:29,100 --> 00:45:32,330
...aada ak làkk yépp
ci àdduna bi ngir téere.

596
00:45:32,540 --> 00:45:35,900
Yonnee nañu ay ndawu liggéey ci bitim réew
ngir jënd ay bibliotek.

597
00:45:36,110 --> 00:45:41,040
Gaalu jënd ak jaay yi taxaw ci Alexandri
poliis bi seet na poor bi...

598
00:45:41,280 --> 00:45:43,710
...du ngir kontraband, waaye ngir téere.

599
00:45:43,920 --> 00:45:47,480
ñu lebal nañu téere yi, ñu kopie leen
ñu dellu ca seen boroom.

600
00:45:47,690 --> 00:45:51,760
Balaa ñuy jàngat téere yooyu,
dajale ci ay stack yu mag...

601
00:45:51,960 --> 00:45:55,220
... ñu koy woowe, "téere yu bawoo ci gaal yi."

602
00:45:55,530 --> 00:45:57,960
Nimero yu dëggu yi ñooy
jafe na am...

603
00:45:58,170 --> 00:46:01,160
...waaye dafa melni bibliotek bi
nekk ci collu bi...

604
00:46:01,370 --> 00:46:04,470
... lu tollu ci benn milioŋ ciy téere.

605
00:46:18,020 --> 00:46:21,460
Xeetu papirus dafay màgg ci Egypt.

606
00:46:21,660 --> 00:46:23,860
Mooy cosaanu sunu baat
ngir "këyit."

607
00:46:24,060 --> 00:46:27,830
Ku nekk ci milioŋ yooyu
mu amoon ci bibliotek bii...

608
00:46:28,030 --> 00:46:32,470
...ñu bind loxo
ci téere yuñ bind ak loxo ci papyrus.

609
00:46:33,430 --> 00:46:35,290
Lu xew téere yooyu yépp?

610
00:46:35,500 --> 00:46:38,930
Siwilisasioŋ bu yàgg bi
loolu moo leen waral ñu tasee.

611
00:46:39,140 --> 00:46:41,630
Bibliothèque bi ci boppam yàqu na.

612
00:46:41,840 --> 00:46:45,000
tuuti rekk la
ci liggéey yi mucc nañu.

613
00:46:45,210 --> 00:46:48,340
Li ci des,
nu des ak lu tiis rek...

614
00:46:48,550 --> 00:46:50,720
... fragment yu tasaaroo.

615
00:46:51,050 --> 00:46:55,310
Waaye naka lañu tantalizing ñi des
bits ak piyees lañu.

616
00:46:55,520 --> 00:46:59,180
Ci misaal, xam nanu
ni amoon na fi benn yoon...

617
00:46:59,390 --> 00:47:03,720
... téere bi astronom bi bind
Aristarque de Samos...

618
00:47:03,930 --> 00:47:08,060
...ku melni dafa wax loolu
Suuf si benn la ci planet yi...

619
00:47:08,270 --> 00:47:11,770
...ni yeneen planet yi,
Dafay wër jant bi...

620
00:47:11,970 --> 00:47:16,340
...ak ni biddiiw yi
sori lool.

621
00:47:16,710 --> 00:47:19,170
Lépp jub na.

622
00:47:19,380 --> 00:47:22,000
Waaye dañu wara xaar
Lu jege 2000 at...

623
00:47:22,220 --> 00:47:25,380
...ngir ñu gisaat mbir yooyu.

624
00:47:32,460 --> 00:47:36,260
Astromie dafay gëna
ci Bibliothèque de Alexandrie.

625
00:47:37,070 --> 00:47:38,970
Hiparque.

626
00:47:39,330 --> 00:47:41,960
Ptolomée. Nu ngi nii.

627
00:47:43,340 --> 00:47:46,180
Aristàrk.

628
00:47:47,240 --> 00:47:48,700
Lii mooy téere bi.

629
00:47:48,910 --> 00:47:52,140
Dinaa bëgg lool
ngir jàng téere bii...

630
00:47:52,480 --> 00:47:55,440
...ngir xam ni Aristark
xalaat ko.

631
00:47:55,650 --> 00:47:59,010
Waaye demna. Bu baax ba fàww.

632
00:47:59,490 --> 00:48:03,860
Sudee dañu yokk sunu yëg-yëgu ñàkk
ci liggéey bii di Aristarch...

633
00:48:04,060 --> 00:48:05,460
...ci 100.000...

634
00:48:05,660 --> 00:48:08,120
...nu tàmbali xam
maggal bi...

635
00:48:08,330 --> 00:48:11,000
... ci liñu def
civilisasioŋ bu yàgg...

636
00:48:11,400 --> 00:48:14,270
...ak musiba mi ci yàqu-yàqu bi.

637
00:48:17,770 --> 00:48:22,300
Danu raw science bu baax
xam ci àdduna bu yàgg...

638
00:48:22,510 --> 00:48:26,100
...waaye amna ay bërëb yuñ dul defar
ci sunu xam-xam taarix.

639
00:48:26,350 --> 00:48:29,720
Xalaatal kumpa yu yàgg yi
mën nañu ko saafara...

640
00:48:29,920 --> 00:48:32,360
...ak kàrtu leblekat
ci bibliotek bii.

641
00:48:32,550 --> 00:48:36,780
Ci misaal, xam nanu benn téere bu am ñatti téere
taarixu àdduna...

642
00:48:36,990 --> 00:48:41,480
...leegi dafa réer, bindkat bi mooy
benn sarxalkat bu dëkk Babilon bu tudd Beros.

643
00:48:41,700 --> 00:48:45,330
Volume bi dafa wax ci diggante bi
ci bi ñuy sàkk àdduna...

644
00:48:45,530 --> 00:48:46,690
...ba Mbënd mu Mag mi.

645
00:48:46,900 --> 00:48:50,960
ab diir bumu jël
nekk 432,000 at...

646
00:48:51,170 --> 00:48:54,900
...wala lu tollu ci 100 yoon lu gëna gudd
liñu bind ci Testament bu yàgg bi.

647
00:48:55,110 --> 00:48:59,020
Lu yéeme la woon ci
téere yu Beros!

648
00:49:00,110 --> 00:49:04,140
Waaye lu tax ma indi la
ci 2000 at...

649
00:49:04,350 --> 00:49:06,580
...ci Bibliothèque de Alexandrie?

650
00:49:07,360 --> 00:49:10,660
Ndax lii mooy kañ ak foo
nun nit ñi...

651
00:49:10,860 --> 00:49:14,960
...ñu njëkka dajale
ci anam wu jaar yoon, ak ci anam wu jaar yoon...

652
00:49:15,160 --> 00:49:17,090
...xam-xamu àdduna.

653
00:49:17,400 --> 00:49:19,890
Lii mooy Suuf si
ni ko Eratosten xamee.

654
00:49:20,100 --> 00:49:23,360
Àdduna bu ndaw, bu wër, di féey ci ndox mi...

655
00:49:23,570 --> 00:49:26,560
...ci barab bu yaatu ak jamono.

656
00:49:27,040 --> 00:49:29,730
Nu mujjee nekk,
tàmbali gis...

657
00:49:29,940 --> 00:49:32,870
...sunu dëgg-dëgg ci cosmos bi.

658
00:49:33,650 --> 00:49:35,520
Boroom xam-xam yu njëkk ya...

659
00:49:35,720 --> 00:49:39,320
...jël li njëkk te gëna bari
jéego yu am solo ci yoon woowu...

660
00:49:39,520 --> 00:49:42,280
...balaa seen siwilisasioŋ
daanu.

661
00:49:42,590 --> 00:49:45,450
Waaye ginaaw jamonoy lëndëm,
ci lu yaatu la woon...

662
00:49:45,660 --> 00:49:49,590
... gis-gis bu bees ci liggéey yi
ci gëstukat yii ñu def fii...

663
00:49:49,800 --> 00:49:52,000
... loolu moo defar
Renaissance bi mën na am...

664
00:49:52,200 --> 00:49:55,260
...te ci la am doole lool
sunu cosaan ak aada.

665
00:49:55,470 --> 00:49:58,700
Bi, ci 15eelu xarnu,
Europe mujjee pare...

666
00:49:58,910 --> 00:50:01,710
...ngir yeewu ci nelaw yu yàgg yi...

667
00:50:01,910 --> 00:50:06,180
...dafa jël yenn ci jumtukaay yi,
téere yi ak konsept yi...

668
00:50:06,380 --> 00:50:10,400
...ñu tëral fi lu ëpp
junniy at ci ginaaw.

669
00:50:15,860 --> 00:50:19,760
Ci atum 1600, xalaat yiñ yàgg a fàtte
de Aristarque...

670
00:50:19,960 --> 00:50:21,180
...ñu gisaat ko.

671
00:50:22,260 --> 00:50:25,520
Johannes Kepler moo defar
model yu xarañ...

672
00:50:25,730 --> 00:50:28,630
...ngir xam motion bi
ak xeetu planet yi...

673
00:50:28,840 --> 00:50:31,500
...montu asamaan yi.

674
00:50:35,610 --> 00:50:39,440
Guddi gi, mu gént
tukki ci weer wi.

675
00:50:50,160 --> 00:50:52,360
Rektoor bi
jumtukaayi gëstukat yi...

676
00:50:52,560 --> 00:50:55,350
...math
Bibliothèque de Alexandrie...

677
00:50:55,560 --> 00:50:57,990
...ak sargal budul jeex
ngir leer...

678
00:50:58,200 --> 00:51:01,640
...ak liñu mëna jaaxal.

679
00:51:05,040 --> 00:51:08,480
Jaar-jaaram, ak jaar-jaaru
boroom xam-xam yi ci topp...

680
00:51:08,680 --> 00:51:11,120
... ñoom itam bokk nañu ci sunu tukki.

681
00:51:13,480 --> 00:51:16,450
Juróom ñatti fukki at ci ginaaw,
univers bi nekk ci diggu jant bi...

682
00:51:16,650 --> 00:51:18,240
...de Aristarque et Copernic...

683
00:51:18,450 --> 00:51:22,320
...ñu bari nangu nañu ko
ci Europe ci jamonoy Leer.

684
00:51:22,520 --> 00:51:25,950
Xalaat bi dafa jog ni planet yi
ay àdduna lañu woon...

685
00:51:26,160 --> 00:51:27,780
...yoon nature yi ñoo koy doxal...

686
00:51:28,000 --> 00:51:32,230
... ak xalaati gëstukat yi wëlbatiku
ak tànki biddiiw yi.

687
00:51:32,430 --> 00:51:35,060
Montre biy dox ci asamaan si
toppandoo nañu ko...

688
00:51:35,270 --> 00:51:37,040
...ci defarkatu montor yi ci kaw suuf si.

689
00:51:37,640 --> 00:51:41,140
Dañu may ñu xayma waxtu bu jaar yoon
Tukki yu mag ci gaal...

690
00:51:41,340 --> 00:51:43,860
...ci wër ak gis-gis...

691
00:51:44,080 --> 00:51:45,640
...bi boole suuf si.

692
00:51:48,080 --> 00:51:50,410
Jamono la woon wu ñuy laajte te doo fay...

693
00:51:50,620 --> 00:51:52,590
...ñu delloo ko solo.

694
00:51:52,790 --> 00:51:57,060
(WAX CI LÀKKU GËTT)

695
00:51:59,490 --> 00:52:02,890
250 at ci ginaaw,
ñu banneexu suuf si yépp.

696
00:52:03,100 --> 00:52:06,270
Aventurier yu bees yi leegi dañu xool
planet yi ak biddiiw yi.

697
00:52:07,000 --> 00:52:10,660
Xam nañu galaxi yi
ni agrégat yu mag ci biddiiw yi...

698
00:52:10,870 --> 00:52:14,800
...univers ile
ay milioŋ ciy at leer.

699
00:52:15,710 --> 00:52:18,830
Ci ati 1920, astronom yi amoon nañu
tàmbali natt...

700
00:52:19,050 --> 00:52:21,780
...gaawaayu galaxi yu sori yi.

701
00:52:26,550 --> 00:52:27,520
ASTRONOM 1:
Ban waxtu la?

702
00:52:27,720 --> 00:52:29,410
7:15.

703
00:52:29,860 --> 00:52:31,020
ASTRONOM 1:
Fatt leen làmp yi.

704
00:52:31,990 --> 00:52:36,620
Gis nañu ni galaxi yi dañu
ñuy naaw seen biir.

705
00:52:36,830 --> 00:52:38,730
Ñépp yéemu...

706
00:52:38,930 --> 00:52:42,160
...univers bi yépp a ngi yaatu.

707
00:52:47,980 --> 00:52:52,780
Tambali nanu xam xóotaayu dëgg gi
ci jamono ak barab.

708
00:52:55,220 --> 00:52:57,920
Liggéeyukaay bu gudd te mbooloo
ci science...

709
00:52:58,120 --> 00:53:02,420
...dafa wane univers bi
lu tollu ci 15 milyaari at.

710
00:53:02,620 --> 00:53:05,610
Jamono ji explosif bi amee
juddug cosmos...

711
00:53:05,830 --> 00:53:07,060
...big bang bi.

712
00:53:07,060 --> 00:53:07,130
Xayma yi am ci jamono jii ci at yi
univers bi mingi tollu ci diggante 12 ba 15 milyaari at.
...big bang bi.

713
00:53:07,130 --> 00:53:07,430
Xayma yi am ci jamono jii ci at yi
univers bi mingi tollu ci diggante 12 ba 15 milyaari at.

714
00:53:07,430 --> 00:53:09,590
(DËMM DËGGÉ)
Xayma yi am ci jamono jii ci at yi
univers bi mingi tollu ci diggante 12 ba 15 milyaari at.

715
00:53:09,590 --> 00:53:11,990
Xayma yi am ci jamono jii ci at yi
univers bi mingi tollu ci diggante 12 ba 15 milyaari at.

716
00:53:13,570 --> 00:53:17,600
Alluwa kosmik bi dafay gëna
taarixu barabu univers bi...

717
00:53:17,810 --> 00:53:19,540
...ci benn at.

718
00:53:19,740 --> 00:53:22,300
Su univers bi tàmbalee
ci 1er janvier...

719
00:53:22,510 --> 00:53:25,870
...mu deful ba mee
mooy Voie lactée bi dafa am.

720
00:53:26,650 --> 00:53:29,420
Yeneen sistem planetar
mën na feeñ...

721
00:53:29,620 --> 00:53:32,420
...ci weeru suwe, sulet ak ut...

722
00:53:32,790 --> 00:53:35,520
...waaye sunu jant ak sunu suuf,
ba ci diggu weeru septembre.

723
00:53:35,720 --> 00:53:38,080
Ginaaw loolu yàggul dara dundu gi jog.

724
00:53:38,960 --> 00:53:43,030
Lépp lu nit musa def
xew ci barab bu leer boobu...

725
00:53:43,230 --> 00:53:46,290
...ci suufu ndeyjoor
ci kalandriye kosmik bi.

726
00:53:48,940 --> 00:53:50,930
Big bang mingi ci kaw ci cammoy bi...

727
00:53:51,140 --> 00:53:53,840
...ci ñaarelu njëkk ci weeru saŋwiye 1.

728
00:53:54,110 --> 00:53:57,810
Fukk ak juroom milyaari at ci ginnaaw
sunu jamono jii la...

729
00:53:58,010 --> 00:54:01,370
...sekond bi mujj ci 31 desàmbar.

730
00:54:06,350 --> 00:54:09,580
Weer wu nekk
11⁄4 milyaari at ci guddaay.

731
00:54:09,790 --> 00:54:12,690
Bis bu nekk dafay tekki 40 milioŋ ciy at.

732
00:54:12,890 --> 00:54:16,620
Segond bu nekk dafay màndargaal lu tollu ci 500 at
ci sunu taarix.

733
00:54:16,830 --> 00:54:21,060
Benn bët buy xëcc
ci drame jamonoy kosmik.

734
00:54:26,440 --> 00:54:30,900
ci eskaal bii, kalandriye kosmik bi
mooy yaatuwaayu terrain futbal...

735
00:54:31,110 --> 00:54:34,270
...waaye taarixu doomi aadama yépp
dina jël benn barab...

736
00:54:34,480 --> 00:54:36,100
...dayo sama loxo.

737
00:54:36,320 --> 00:54:39,780
Noo ngi tàmbali topp
yoon wu gudd te xawa jaxasoo...

738
00:54:39,990 --> 00:54:42,720
...bu tàmbalee ci
boule feu bu njëkk bi...

739
00:54:42,920 --> 00:54:45,610
...ak indi kondensasioŋ
ci mbir mi:

740
00:54:45,830 --> 00:54:48,460
Gaz, pënd, biddiiw, galaxi, ak...

741
00:54:48,660 --> 00:54:51,020
...ci sunu nook bu ndaw bi
ci àdduna bi...

742
00:54:51,230 --> 00:54:55,530
...planet yi, dundu, xel
ak góor ñi ak jigéen ñi bëgga xam.

743
00:54:55,740 --> 00:54:57,330
Bu yàggul xew-xew lañu génne...

744
00:54:57,540 --> 00:55:00,410
...ni xew-xew yiñ miin
ci sunu taarix buñ bind...

745
00:55:00,610 --> 00:55:04,850
...du jël ci segond yu mujj yi kese
ci simili bu mujj ci 31 desàmbar.

746
00:55:05,050 --> 00:55:08,680
Waaye yenn mbir yu am solo ci
nit ñi dañu teela tàmbali...

747
00:55:08,880 --> 00:55:10,640
... ay simili ci ginaaw.

748
00:55:11,920 --> 00:55:15,330
Kon noo ngi soppi sunu balans
ci ay weer dem ba ci ay simili.

749
00:55:15,520 --> 00:55:18,680
Fii ci suuf, nit ñi njëkka am
def seen debut...

750
00:55:18,890 --> 00:55:22,380
...ci 10:30 ci ngoon ci 31 desàmbar.

751
00:55:25,270 --> 00:55:27,600
Ak di romb
ci simili kosmik bu nekk...

752
00:55:27,800 --> 00:55:29,860
...simili bu nekk 30,000 at ci guddaay...

753
00:55:30,070 --> 00:55:32,400
...nu tàmbali tukki bu metti bi
ngir xam...

754
00:55:32,610 --> 00:55:35,270
...fu nu dëkk ak ki nu doon.

755
00:55:38,110 --> 00:55:40,200
11:46...

756
00:55:40,410 --> 00:55:42,970
...14 simili ci ginaaw...

757
00:55:43,250 --> 00:55:46,210
...nit ñi mën nañu yar safara.

758
00:55:46,950 --> 00:55:51,750
11:59:20, ci ngoon
ci bis bi mujj ci at kosmik bi...

759
00:55:51,960 --> 00:55:55,800
...waxtu 11, simili 59,
20eelu simili bi...

760
00:55:56,000 --> 00:55:58,870
...yar
garab ak baayima tàmbali:

761
00:55:59,070 --> 00:56:01,970
Jëfandikoo talentu doomi aadama yi...

762
00:56:04,840 --> 00:56:06,570
...ngir defar ay jumtukaay.

763
00:56:13,780 --> 00:56:18,270
11:59:35, mbay mi
askan yi...

764
00:56:18,490 --> 00:56:21,220
...mu dem ba nekk dëkk yu njëkk yi.

765
00:56:22,160 --> 00:56:26,260
Nun nit ñi feeñ ci
almanak komik bu yàggul dara...

766
00:56:26,460 --> 00:56:28,860
... sunu jaar-jaar buñ bind
jël rek...

767
00:56:29,060 --> 00:56:34,000
...segond yu mujj yi ci
simili bu mujj ci 31 desàmbar st.

768
00:56:34,740 --> 00:56:39,510
Ci géej gi yaatu ci jamono
li almanak bii di màndargaal...

769
00:56:39,710 --> 00:56:43,080
...sunu fàttaliku yépp dañu tëju...

770
00:56:45,250 --> 00:56:47,480
...ci kare bu ndaw bii.

771
00:56:47,850 --> 00:56:52,720
Bépp nit buñu musa dégg
dëkk fenn ci biir.

772
00:56:53,150 --> 00:56:58,090
Buur yooyu yépp ak xare yi, tukki yi
ak ay sos, xare ak mbëggeel.

773
00:56:58,530 --> 00:57:00,290
Lépp lu nekk ci téere taarix yi...

774
00:57:00,490 --> 00:57:02,420
...dafa am fii...

775
00:57:03,300 --> 00:57:06,530
...ci 10 second yu mujj
ci kalandriye kosmik bi.

776
00:57:11,970 --> 00:57:14,460
Nun ci kaw Suuf si leegi yeewu nanu...

777
00:57:14,680 --> 00:57:17,480
...ba géej yu mag yi
de espace et temps...

778
00:57:17,680 --> 00:57:19,650
... ci lañu jogee.

779
00:57:20,950 --> 00:57:22,510
Nun nooy ndono...

780
00:57:22,720 --> 00:57:26,210
... ci 15 milyaar ciy at
de evolisioŋu kosmik.

781
00:57:26,850 --> 00:57:28,540
Am nanu tànneef:

782
00:57:28,860 --> 00:57:32,350
Mën nanu gëna baaxal dundu gi, gëna xam
univers bi nu defar...

783
00:57:32,560 --> 00:57:35,790
...wala nu yàq
sunu ndono 15 milyaari at...

784
00:57:36,000 --> 00:57:38,940
...ci yàq sa bopp bu amul njariñ.

785
00:57:40,170 --> 00:57:43,370
Lu xew ci seconde bu njëkk bi
ci at kosmik bi ci topp...

786
00:57:43,570 --> 00:57:46,730
...dafay aju ci li ñuy def,
fii ak leegi...

787
00:57:46,940 --> 00:57:48,730
...ak sunu xel...

788
00:57:48,940 --> 00:57:51,960
...ak sunu xam-xam ci cosmos bi.


